Tarihin Kaynakları

Tarihçi çalışırken çeşitli kaynaklardan yararlanır. Kaynaklar zamanına ve türüne göre sınıflandırılır.

Kaynak Türü	Tanım	Örnekler
Birinci El (Asıl) Kaynak	Olayın yaşandığı döneme ait, olaya bizzat şahit olanların veya olaya en yakın kişilerin bıraktığı kaynaklar.	Fermanlar, kitabeler, para, mühür, seyahatnameler.
İkinci El Kaynak	Birinci el kaynaklardan yararlanılarak sonradan yazılmış eserler.	Modern tarih kitapları, ansiklopediler, akademik makaleler.

Kalıntılar: Fosil, iskelet, silah, süs eşyası, çanak-çömlek, para, mühür, mimari yapı kalıntısı.
Sözlü kaynaklar: Efsane, destan, hikâye, atasözü, halk türküleri.
Çizili-görsel: Kabartma, minyatür, resim, harita, kaya çizimleri, fotoğraf, film.

Türk Tarihine Ait Önemli Kaynaklar

Orhun (Göktürk) Yazıtları → Türklerin ilk yazılı belgesi; 8. yüzyılda Bilge Kağan, Kül Tigin ve Vezir Tonyukuk adına dikilmiştir. 1893'te Danimarkalı Vilhelm Thomsen tarafından okunmuştur.
Yenisey Yazıtları → Kırgızlara aittir; Göktürk alfabesiyle yazılmıştır.
Divan-ı Lügati't-Türk → Kâşgarlı Mahmud (1072-1074); Türk dilinin ilk sözlüğü, Türk boyları ve coğrafyası hakkında bilgi verir.
Kutadgu Bilig → Yusuf Has Hacib (1069-1070); ilk Türk-İslam siyasetnamesi.
Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA) → Dünyanın en büyük tarih arşivlerinden biridir; Osmanlı Devleti'nin 600 yıllık idari-mali kayıtlarını içerir.

💡 Bilgi: Orhun Yazıtları hem birinci el kaynak hem de Türk edebiyatının bilinen en eski uzun yazılı örneğidir; iki farklı açıdan sık sorulur.

Bu bölümdeki görseller kamu malı (public domain) veya CC0 lisanslıdır; ticari kullanıma açıktır. Her görselin kaynağı altında belirtilmiştir.