Tarihte Zaman ve Ölçüleri
Zaman Birimleri
- Yüzyıl (asır): 100 yıllık dönem.
- Çağ: Uzun bir dönemi kapsayan zaman dilimi (İlkçağ, Ortaçağ vb.).
- Devir: Belirli bir gelişme veya yönetim dönemi (Osmanlı Yükseliş Devri).
Yüzyıl Hesaplama
- Milattan sonra (MS): Yılı 100'e böl; kalan varsa yüzyıl bir arttırılır. Örnek: 1071 → 11. yüzyıl.
- Milattan önce (MÖ): Yılı 100'e böl; kalan varsa yüzyıl bir arttırılır. MÖ yüzyıllar geriye doğru sayılır. Örnek: MÖ 425 → 5. yüzyıl.
🔑 Pratik Kural: 1071 gibi bir tarihte "kaçıncı yüzyıl?" sorusu geldiğinde: ilk iki basamak + 1 = 10 + 1 = 11. yy. Tam yüzyıl bitişlerinde (örneğin 1200) +1 uygulanmaz; 1200 → 12. yy.
Tarih Öncesi Çağlar (Prehistorik Dönemler)
Yazının bulunmasından önceki döneme tarih öncesi çağlar denir. Yazının bulunması ile tarih çağları başlar.
Taş Çağı
- Eski Taş / Yontma Taş (Paleolitik): Avcı-toplayıcı yaşam; ateşin bulunuşu, mağara resimleri.
- Orta Taş (Mezolitik): Geçiş dönemi; küçük taş aletler (mikrolit), köpeğin evcilleştirilmesi.
- Cilalı Taş (Neolitik): Yerleşik hayat, tarım ve evcilleştirme başlar.
Maden Çağları
- Bakır (Kalkolitik) Çağı
- Tunç Çağı: Yazının bulunuşu MÖ 3500 civarı — Sümerlerin çivi yazısıyla tarih çağları başlar.
- Demir Çağı
🗓️ Önemli tarih: Yazının bulunuşu: MÖ 3500 – Sümerler. Bu tarih tarih öncesi çağlar ile tarih çağlarının sınırıdır.
Takvimler
Takvim, günlerin, ayların ve yılların düzenli olarak gösterildiği çizelgedir. Ay ya da güneşin hareketleri esas alınır.
Türklerin Kullandığı Takvimler (Tarihsel Sırayla)
| Takvim | Kim / Nerede / Ne Zaman | Esas |
|---|---|---|
| 12 Hayvanlı Türk Takvimi | İlk Türkler (Hunlar, Göktürkler, Uygurlar). | Güneş yılı — 12 yıllık döngü. |
| Hicrî Takvim | Hz. Ömer döneminde (639) düzenlendi. Başlangıç: Hz. Muhammed'in Mekke'den Medine'ye hicreti (622). | Ay yılı — 354 gün. |
| Celalî Takvimi | Büyük Selçuklu — Melikşah döneminde Ömer Hayyam öncülüğünde (1079). | Güneş yılı. |
| Rumî Takvim | Osmanlı'da 1839 (Tanzimat) sonrası mali işlerde kullanıldı. | Güneş yılı — Jülyen esaslı. |
| Miladî Takvim | Papa XIII. Gregorius döneminde 1582'de düzenlendi. Türkiye'de 1 Ocak 1926'dan itibaren resmî takvim. | Güneş yılı — 365 gün 6 saat. |
📌 KPSS'de sık çıkan: Ay yılı esaslı olan tek Türk takvimi Hicrî'dir. Diğer dördü güneş yılı esaslıdır. Ayrım sık sorulur.
Takvim Türleri
- Ay yılı esaslı (Hicrî): 1 yıl = 354 gün. Güneş yılından yaklaşık 11 gün kısa.
- Güneş yılı esaslı (12 Hayvanlı, Celalî, Rumî, Miladî): 1 yıl = 365 gün 6 saat.
Görseller
Bu bölümdeki görseller kamu malı (public domain) veya CC0 lisanslıdır; ticari kullanıma açıktır. Her görselin kaynağı altında belirtilmiştir.
Kaynak: Wikimedia Commons · Nautical almanac offices of the United Kingdom and the United States · Lisans: Public domain
Kaynak: Wikimedia Commons · Photograpgher unknown; model made by Theodor Wåhlin · Lisans: CC0